Kijkje in de keuken bij het Mozaïek: Waar meesterschap en durf hand in hand gaan.
Een school waar leraren niet alleen lesgeven, maar zichzelf ook elke dag opnieuw uitvinden? In Arnhem staat zo een school: het Mozaïek. Een school waar de ontwikkeling van kinderen centraal staat en waar ook het team volop in ontwikkeling is. Dit doen ze vanuit twee duidelijke kernwaarden: kundig zijn én lef hebben.
Bij het Mozaïek stap je een wereld binnen waar iedereen welkom is en gezien wordt in wie hij is. Maar wat gebeurt er precies achter de deuren van de lokalen? Je leest hier hoe het team werkt aan goed onderwijs.
“Wat meteen opvalt, is de professionaliteit en gedrevenheid van de leerkrachten en de gezamenlijke focus op het leren van de kinderen. De school bruist van energie en ontwikkeling. Met veel enthousiasme en expertise werkt het hele team aan een eigen kennisrijk curriculum.
In elke klas die we bezochten, waren hoge verwachtingen zichtbaar. Leerkrachten hebben het vertrouwen in kinderen, zij komen tot leren! Er wordt hoog ingestoken, kinderen kunnen dit! In de onderbouw is het mooi om te zien hoe spel- en taalrijk het onderwijs is en hoe systematisch dit wordt aangepakt. Vanuit de nieuwste inzichten betreffende de ontwikkeling van het jonge kind, leren kleuters hier veel taal door doelgericht spel.
We spraken ook met de opleider en twee startende leerkrachten die deelnemen aan het traineeship. Deze manier van lerend werken voor startende leerkrachten is duidelijk ook voor andere scholen relevant.
Kortom: het was leerzaam en een groot plezier om op bezoek te zijn bij het Mozaïek.”
Sylvia Veltmaat en Klaas van Veen
College van Bestuur Flores Onderwijs
Kundig: Weten wat écht werkt
Op het Mozaïek vinden ze het belangrijk dat ze weten wat ze doen en waarom ze de dingen doen zoals ze die doen. Overal is over nagedacht. De leraren houden van hun vak en willen daarin uitblinken. Dit noemen ze 'kundig' zijn. En hoe zie je dat terug?
Het team werkt 'evidence informed'. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat ze werken met methodieken waarvan bewezen is dat ze werken. Ze doen dus niet zomaar iets. Ze combineren wetenschappelijke kennis met hun praktijkervaring in de klas.
Op het Mozaïek is 'blijven leren' dan ook geen loze kreet, maar een goed georganiseerd proces. Het team neemt geen genoegen met "we doen het al jaren zo". En klakkeloos een bepaalde lesmethode volgen, is ook niet aan de orde. Verbeteringen in het onderwijs vanuit eigen initiatief en geloof worden planmatig aangepakt.
Van probleem naar expertise
Wanneer het team merkt dat een methode of aanpak niet aansluit bij de leerlingen, wordt er eerst een probleemanalyse gemaakt. Daarbij wordt onderzoek gedaan naar wat de wetenschap zegt en die kennis wordt vertaald naar de werkvloer.
De expert-structuur
Er wordt gewerkt met expertisegroepen die kennis verzamelen en de probleemanalyse maken. Zij dragen dit over aan leerteams die samen de nieuwe inzichten verkennen en gaan toepassen in hun lessen. Een enkele keer vliegen ze experts van buiten in, met als ultiem doel om vervolgens zélf de expert te worden.
Testen en borgen
Is een nieuwe aanpak succesvol? Dan wordt deze breed in de school verankerd. Werkt het nog niet optimaal? Dan gaat het team terug naar de tekentafel. Zo bouwt de school steentje voor steentje aan onderwijs dat staat als een huis.
“Het motto van het Mozaïek: “Onderwijzen ons vak, leren ons doel!”
Team Mozaïek
Een voorbeeld uit de praktijk: Beter lezen
Het team zag dat veel leerlingen te weinig kennis van de wereld hadden en daarom moeite met tekstbegrip hadden. De leesmotivatie van kinderen was ook niet optimaal. Op basis van onderzoek is het roer omgegooid. Na groep 5 zijn de klassikale technische leeslessen geschrapt. In plaats daarvan is er extra tijd gemaakt voor het lezen van jeugdliteratuur en informatieve boeken, ondersteund door een uitgebreide bibliotheek en gesprekken over boeken.
Leren van en met elkaar
Je ziet dat het team continu leert en in ontwikkeling is. Het is het collectief dat er toe doet. Leraren volgen trainingen en werken samen met experts van buitenaf om hun kennis te vergroten. Ze weten heel goed waar hun kracht ligt, maar ook wat ze nog kunnen leren.
Die open houding en de ambitie om goed onderwijs te geven, zorgt ervoor dat de lessen voor de leerlingen steeds beter worden.
“Hier ben ik een goede leerkracht geworden. Dat ik dit zo stellig durf te zeggen, komt doordat ik veel leer over theorieën van wat goed onderwijs is.
En ik weet hoe ik dat in de praktijk om kan zetten. Ik kan verklaren waarom ik de dingen doe zoals ik ze doe en op die manier kan ik doen wat werkt.”
Rianne
Leerkracht groep 3
De kracht van het verhaal: Wij zijn verhalenvertellers
Als je door de gangen van het Mozaïek loopt, merk je al snel: hier is het verhaal de drager van kennis. De gedachte hierachter is wetenschappelijk onderbouwd. Feiten, kennis, woorden en complexe begrippen beklijven veel beter als ze gekoppeld zijn aan een rijke context: een verhaal.
Spel als motor bij de kleuters
Bij de jongste kinderen betekent dit dat kennis wordt aangeboden via spel. De leerkracht schept de voorwaarden en verbindt materialen aan duidelijke leerdoelen. Door in een rijke leeromgeving begeleid te spelen, leren kinderen niet alleen de wereld te begrijpen, maar trainen ze ook andere cruciale vaardigheden. Verhaalbegrip is voorloper van tekstbegrip. Waardevol is hierbij de begeleiding van de onderbouwleerkrachten door twee specialisten: de specialist Het Jonge Kind en een taalwetenschapper.
Het Mozaïek kiest bewust voor een eigen koers, gevoed door een gedeelde visie en inzichten uit vakliteratuur zoals het boek Kleuterleerkracht. Ze zijn zich ervan bewust dat jonge kinderen anders leren: via spel, verhalen en fysieke ervaring. Spelmaterialen sluiten naadloos aan bij de aangeboden kennis; bouwen wordt wiskunde en in de huishoek ontwikkel je taal.
Het spel is hier de motor om optimaal tot ontwikkeling te komen. Kinderen leren niet alleen de wereld en verhalen te begrijpen, maar trainen via spel ook essentiële 'executieve functies'. Denk dan bijvoorbeeld aan plannen, concentratie, focus houden en omgaan met emoties. Maar ook doorzetten als het even tegenzit en de 'leerkuil' overwinnen. Door die ervaringen krijgen kinderen het zelfvertrouwen dat ze nodig hebben voor hun verdere ontwikkeling.
“Een jongen die de taal nog niet beheerst, luistert naar het verhaal van Roodkapje, eerst met illustraties op het digibord en later ondersteund met poppen. In de huishoek trok hij graag het wolvenpak aan. In zijn wolvenpak kookte hij eten, dekte de tafel en gromde hij zo nu en dan. Later speelden we in de kring het verhaal van Roodkapje een aantal keren uit, waarbij ik het verhaal vertelde en de kinderen de handelingen en dialogen uitvoerden. Ze konden er geen genoeg van krijgen!
Het spel van deze jongen veranderde. Bij de verteltafel met handpoppen zag ik verhaalelementen bij hem terug: Roodkapje liep naar grootmoeder, de wolf at hen beiden op en hij haalde een schaar om ze uit de buik te bevrijden. Ik ging bij hem zitten en stelde hem vragen: “Gaat Roodkapje naar oma? Heeft de wolf honger? Is de wolf gevaarlijk of lief?” Hij kon door te knikken of nee te schudden antwoord geven. Met nauwelijks kennis van de Nederlandse taal had hij dit verhaal begrepen en zijn passieve woordenschat en inlevingsvermogen in emoties van anderen werd vergroot.”
Viatrix
Leerkracht groep 1
De wereld in de klas
Vanaf groep 3 wordt deze basis uitgebouwd. Kennis wordt gestapeld via de 'Wereldverbeteraars'-thema’s. Hierbij wordt altijd vanuit meerdere perspectieven gekeken. Gaat het over de VOC? Dan leren de kinderen over de Kooplieden, maar óók over de schaduwzijden zoals slavernij.
Het doel is het creëren van een sterk neuraal netwerk in het hoofd van de leerling, waarbij taal en kennis van de wereld onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
“Toen De Bestorming van de Bastille werd besproken in de klas, zei een leerling: “Juf, dit is eigenlijk hetzelfde als toen in Washington de bestorming van het Capitool plaatsvond.”
Silke
Leerkracht groep 8
Lef: Durven veranderen
Maar alleen kennis is niet genoeg. Om echt goed onderwijs te geven, heb je ook moed nodig. Het team wacht niet af tot iemand anders vertelt wat ze moeten doen. Ze nemen zelf de regie over de inhoudelijke ontwikkeling op school. En zij schuwen het dus niet om eigen lesmethoden te ontwikkelen.
Zelf aan het roer: verder dan het schoolboek
Wat het Mozaïek bijzonder maakt, is de overtuiging dat hun leerlingen vaak méér kunnen dan wat de standaard schoolboeken vragen. Het team merkt regelmatig dat methodes die op de markt zijn, tekortschieten voor de specifieke behoeften of de potentie van de kinderen. In plaats van af te wachten, toont de school het lef om zelf curriculum te ontwikkelen.
Een prachtig voorbeeld: de eigen aanpak voor Nieuwkomers.
Bestaand materiaal ervoer de school als niet toereikend genoeg voor de doelgroep. Het streeft niet de hoge verwachtingen na die Het Mozaïek hanteert. Mede daarom is er met een taalwetenschapper een eigen methode ontwikkeld voor het verwerven van de Nederlandse taal.
Deze methode werkt vanuit het moedertaalconcept. Een jong kind leert de moedertaal namelijk vanuit verhalen en ervaringen. Dus een nieuwe taal kun je ook het beste leren vanuit een verhalende context. Woorden worden zinnen, zinnen worden netwerken en netwerken verbinden het totale leren aan elkaar. En juist hiermee kunnen leerlingen hun woordenschat goed ontwikkelen.
Door een goede basis om op voort te bouwen
Door de aanpak bij de kleuters en in de groepen 3 kan de school in de hogere groepen kennis verder uitbouwen met de leerlijn 'Wereldverbeteraars'. Hierin wordt leerstofinhoud niet als 'losse flodders' aangeboden, maar planmatig opgebouwd rondom grote, betekenisvolle thema's. De school is niet bang om kinderen al jong complexe kennis aan te bieden. Zo wordt in groep 4 al een basis gelegd over de Tweede Wereldoorlog, gaat groep 6 de diepte in, en leert groep 8 dit plaatsen in een wereldwijde context.
Grenzen verleggen
Lef betekent hier dat leraren grenzen durven opzoeken en verleggen. Zowel persoonlijk als in het onderwijs. Persoonlijk betekent dit dat leraren zich kwetsbaar durven op te stellen en durven te experimenteren binnen de visie van de school. Ze laten beeldfragmenten van zichzelf maken om daar vervolgens op te reflecteren, zelf en met elkaar. Ze vragen elkaar om feedback en bespreken samen hoe iets nog beter kan.
Met betrekking tot het onderwijs durven ze af te wijken van de standaard als dat beter is voor de leerling. Ze proberen nieuwe aanpakken uit en zijn niet bang voor verandering.
Scherp blijven
Grenzen verleggen doen ze op een positieve manier. Ze zijn kritisch op elkaar, maar altijd om elkaar verder te brengen in hun ontwikkeling. Ze 'zetten elkaar op scherp'. Door kritische vragen te stellen, voorkomen ze dat ze vastroesten in oude gewoontes. Het doel is altijd: hoe kunnen we het onderwijs voor onze kinderen nog betekenisvoller maken?
Wat merkt een ouder hiervan?
Misschien vraag je je af: wat heeft een leerling hieraan? Maar doordat het team van het Mozaïek kundig is en lef toont, krijgt een kind les van leraren die weten hoe leren werkt, die zichzelf blijven ontwikkelen en niet bang zijn om te vernieuwen of veranderen wanneer dat nodig is.
Het resultaat is een school die niet stilstaat, maar beweegt. Een plek waar kinderen in rust, regelmaat en structuur de ruimte krijgen om te groeien, begeleid door bevlogen leerkrachten die het goede voorbeeld geven.
“Als ik het niet met eigen ogen had gezien, dan had ik nooit geweten dat kleuters zo lang geboeid en betrokken een les bij kunnen wonen.”
Sollicitant, na een dag meelopen
in de onderbouw
Welke ambitie heeft het Mozaïek voor de toekomst?
School speelt een belangrijke rol in het toekomstige succes van kinderen.
Het Mozaïek wil het verschil maken voor kinderen. Zij geloven dat ieder kind alles kan leren! Met rust, orde en structuur en een positieve benadering van kinderen, zorgt de school voor een veilig, en op leren gericht, schoolklimaat. Want hierin kunnen kinderen optimaal tot leren komen.
De focus ligt daarbij op kennis als de basis van leren en het team laat zich leiden door inzichten uit de huidige wetenschap. Zij willen dat kinderen zich ontwikkelen tot kritisch denkende wereldburgers. Burgers, die willen deelnemen en bijdragen aan een samenleving waar we ons gezamenlijk verantwoordelijk voelen voor enerzijds het welzijn van alle mensen en anderzijds het gezond houden van de planeet waarop we leven.
Goed onderwijs doet er toe!
Meer zien van Het Mozaïek?